Akkuyu'yu bekleyen tehlike: Akdeniz'in suyu ısınıyor

Akkuyu’yu bekleyen tehlike: Akdeniz’in suyu ısınıyor

Mersin’de inşaatı devam eden Rus Rosatom’a ilişkin Akkuyu Nükleer Güç Santrali (NGS) devreye alındığında Akdeniz’in suyunu soğutma suyu olarak kullanıp sıcak suyu denize geri verecek. Akdeniz su sıcaklığı ise iklim değişikliğine paralel halihazırda yükseliyor. Bu durum, gelecek yıl devreye alınması planlanan santralin çalıştırılmasına yönelik riskleri de beraberinde getiriyor.

Su sıcaklığının yükselmesinin nükleer facia riskini artırdığına işaret eden Doğu Akdeniz Etraf Dernekleri, “santralde soğutma suyu Çevresel Tesir Kıymetlendirme (ÇED) raporu alınması” ve “inşaatın derhal durdurulması” talebiyle Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na dava açtı. Mersin 2. Yönetim Mahkemesi Perşembe günü görülen duruşmada, mahkemeden ikinci sefer eksper ve saha incelemesi talep edildi.

Akdeniz’de sıcaklıklar yükseliyor

Almanya merkezli Max Planck Enstitüsüne nazaran Doğu Akdeniz, dünya ortalamasından iki kat daha fazla ısınıyor. Dünya Meteoroloji Örgütü de Akdeniz’in gelecek on yıllar boyunca daha sıcak ve kuru olacağını, Türkiye’de bilhassa yılın yaz devirlerinde daha yüksek sıcaklıklar görüleceğini öngörüyor.

Akdeniz’de deniz suyu sıcaklığının yükselmesi, nükleer santral için büyük bir risk oluşturuyorFotoğraf: DHA

Meteoroloji Genel Müdürlüğünün datalarına nazaran Akdeniz’de deniz suyu sıcaklığı Ağustos 2022’de 30,5 dereceye yükseldi. Bu yıl Ağustos ayında 31,9, Temmuz ayında 28,4 santigrat dereceyi buldu.

Hükümetler ortası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) raporlarına nazaran ise nükleer santral soğutma suyu sıcaklığının 28 santigrat dereceyi aşmaması gerekiyor.

Doğu Akdeniz Etraf Dernekleri, Akdeniz’de mevcut su sıcaklığının nükleer santrali soğutacak hudutları aştığına ve bunun nükleer bir faciaya yol açabileceğine dikkat çekerek 30 Ocak’ta Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına dava açtı. Davada soğutma suyuna ait Çevresel Tesir Kıymetlendirme (ÇED) raporu bulunmayan santral için ÇED raporu alınması ve inşaatın derhal durdurulması talep edildi.

Patlama riski uyarısı

DW Türkçe’ye konuşan Doğu Akdeniz Etraf Dernekleri istekli avukatı İsmail Hakkı Atal, davayı açtıkları sırada Fransa’da soğutma suyu sıcaklığı 28 santigrat dereceyi, İsveç’te ise 25 santigrat dereceyi geçtiği için nükleer santrallerin durdurulmaya başlandığına işaret ediyor.

Akdeniz su sıcaklığının Akkuyu NGS’yi soğutmasının bilimsel çalışmalara nazaran mümkün olmadığını vurgulayan Atal, santralin yüksek hava sıcaklıklarında çalıştırıldığı takdirde patlama riski olduğuna dikkat çekiyor.

Mersin 2. Yönetim Mahkemesi, Haziran ayında davalı Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına ÇED kapsamında soğutma suyu yeterliliği açısından yapılan ya da yaptırılan teknik bir incelemenin bulunup bulunmadığını sordu. Atal, Bakanlığın 24 Temmuz’da sunduğu karşılık dilekçesinde, soğutma suyu yeterliliği ile ilgili tek bir inceleme dahi sunamadığını, yalnızca deşarj suyunun deniz suyunu ne kadar ısıtacağına ait modellemeler sunduğunu belirterek ekliyor: “Bakanlık somut nükleer facia tehlikesini soyut olarak inkar etti. Akkuyu çılgınlığından vazgeçmek yerine 28 santigrat derecenin üzerindeki su sıcaklığında da Akkuyu’nun çalıştırılmasına yolunu açan ‘adrese teslim’ bir yönetmelik değişiklik yaptı. Mayıs ayında yapılan Su Kirliliği Denetimi Yönetmeliğinde Değişiklik ile Akkuyu inadıyla global iklim krizine baş tutan tek Bakanlık olarak tarihe geçti.”

Keşif ve eksper incelemesi yok

Avukat Atal, Bakanlık tarafından soğutma suyu ile ilgili tek bir inceleme ya da kıymetlendirme yapılmamış olmasına karşın, Mersin 2. Yönetim Mahkemesinin soğutma suyunun yetersiz olduğunu ortaya koyacak keşif ve eksper incelemesi yapmadan duruşma tarihini belirlediğine dikkat çekiyor.

Bunun üzerine 22 Kasım’da mahkemeye keşif ve uzman incelemesi yapılmadan karar verilemeyeceğini bilimsel kanıtlarla destekleyen dilekçe sunduklarını anlatan Atal, Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının ise belgeye bir hafta üzere kısa bir mühlet içinde iki mütalaa sunduğunu, kelam konusu mütalaaların da savlarını dolaylı olarak kanıtladığını aktarıyor.

Bakanlığın sunduğu mütalaalar

Bakanlık tarafından mahkemeye sunulan Prof. Dr. İzzet Öztürk imzalı mütalaada “Dünyadaki büyük kirletici ülkelerin karbon salınımlarını nötr yapması halinde Akkuyu alanında bulunan deniz suyu sıcaklığında yüzyılın sonunda 1,7 santigrat derece artış beklendiği ve bu senaryonun daha makul olduğu” belirtiliyor. Öte yandan sıcaklık 3 santigrat derece artarak 32 dereceye ulaşsa bile reaktörün meselesiz olarak soğutulabilecek kapasite, imkan ve yeteneklere sahip olduğu hasebiyle yeni bir ÇED raporuna gerek olmadığı söz ediliyor.

Avukat Atal, kelam konusu mütalaanın bilimsellikten mahrum olduğunu, daha çok temenniye dayandığını belirterek mütalaada bahsedilen yüzyılın sonunda beklenen sıcaklık artışlarının esasen an itibariyle gerçekleştiğini vurguluyor.

Prof. Dr. Şule Ergün imzalı ikinci mütalaada ise Akdeniz’in dünya ortalamasının üzerinde ısındığı kabul edilerek “…giriş sıcaklığının artması santralin ekonomik işletilmesi ve kondenserin tasarım limitleri ile ilgili bir sorun olup; etraf ile ilgili mevzuatlarda kondensere giren suyun sıcaklığı ve kondenserden çıkan suyun debisi sınırlandığından reaktör gücünün sonlandırılması yahut reaktörün durdurulması ile sonuçlanan bir işletme durumudur” sözüyle santralin çalıştırılamayacağı üstü kapalı olarak kabul ediliyor. Mütalaada bu durumun elektrik piyasasına daha az elektrik arz edileceği, santralin elektrik satışlarının azalacağı manasına geldiği, münasebetiyle nükleer santralin inançlı çalışmasıyla ilgili bir sorun olmadığı belirtiliyor.

Diğer yandan her iki mütalaada santralin ÇED raporunda yahut diğer bir çalışmada deniz suyu sıcaklığı ile ilgili hiçbir çalışma yapılmadığına değinilmiyor.

Davanın Perşembe günkü duruşmasında keşif ve uzman incelemesi yapılması taleplerini yinelediklerini söz eden Avukat Atal’a nazaran mahkeme duruşma sonrası kararını açıklayacak olursa eksik incelemeyle karar vermiş olacak. Atal, “Asında keşif ve uzman incelemesinin şimdiye dek yapılmaması da suyun ne kadar ısındığını engellemeye yönelik bir efor üzere gözüküyor. Lakin güneş balçıkla sıvanmaz” diyor.

Rusya’nın sorumluluğu 300 milyon euro

Atal’a nazaran santral, yalnızca Türkiye için değil bütün Akdeniz havzası için tehdit oluşturuyor. Türkiye’nin Barselona Sözleşmesi’ne nazaran rastgele bir nükleer facia durumunda bütün Akdeniz havzasına karşı sorumluluğu bulunuyor.

Akkuyu Nükleer Güç Santralinin 2018 yılındaki temel atma merasimine Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Rusya Devlet Lideri Vladimir Putin katılmıştıFotoğraf: Reuters/U. Bektas

Fukuşima nükleer faciasının şu ana kadar Japonya’ya maliyetinin 1 trilyon doları geçtiğini hatırlatan Atal, Akkuyu’daki mümkün bir faciada ise Rusya’nın üstlendiği sorumluluğun yalnızca 300 milyon euro olduğunu vurguluyor.

Rus devlet şirketi Rosatom’un daha evvel sıcak denizlerde nükleer santral inşa etmediğini, soğuk iklimde inşa ettiği Ukrayna’daki Çernobil nükleer santralinin ise patladığını söz eden Atal, kamuoyuna yansıyan bilgilere nazaran 16 Kasım’da da Rusya’da Rosatom’a ilişkin bir nükleer santralin türbin kanatlarının koparak devre dışı kaldığına dikkat çekiyor.

“Daha türbin kanatlarını sağlam inşa edemeyen, sıcak bir denizde ise hiç nükleer santral çalıştırmamış Rusya’ya ilişkin Akkuyu nükleer projesi nereden tutsak elimizde kalıyor” diyen Atal, santralin ayrıyeten Kuzey Anadolu Ecemiş faal fay çizgisi uzantısında bulunduğunu belirterek ekliyor: “Bütün bunlar gezegende bir ülke topraklarında idaresi ve mülkiyeti diğer bir ülkeye ilişkin birinci ve tek nükleer santral olan Akkuyu’nun ulusal güvenlik sorunu olmasına yol açıyor. Bilimin ve bilimsel öngörülerin, ulusal güvenlik siyasetlerinin by-pass edildiği yeni Türkiye yüzyılında Türkiye, Akkuyu’yla koşar adım felakete götürülüyor.”

Akkuyu’nun tamamı Rusya’ya ait

Akkuyu NGS, dünyada “Yap-Sahip Ol-İşlet” modeline nazaran gerçekleştirilen birinci nükleer güç santrali projesi olma niteliğini taşıyor.

Türkiye’nin birinci nükleer güç santrali olarak lanse edilen santralin yüzde 100 payı Rus devlet şirketi Rosatom’a ilişkin. Nisan 2023’te Rusya’dan birinci yakıtın getirilmesiyle “nükleer tesis” statüsü kazanan santralin birinci reaktörü, Güç Bakanlığının açıklamasına nazaran 29 Ekim 2024’te devreye alınacak.

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır da bu hafta gerçekleşen 13’üncü Türkiye Güç Doruğunda yaptığı konuşmada, Akkuyu’nun birinci reaktörünün gelecek yıl devreye gireceğini belirterek, “Sinop ve İğneada projeleri ile ilgili memleketler arası müzakerelerimiz de devam ediyor. Ayrıyeten küçük modüler reaktör, erimiş tuz reaktörü üzere yenilikçi uygulamaları ülkemizde gerçekleştirmek için çalışmalarımızı yürütüyoruz” dedi.

Bakan Kacır, Türkiye’nin bu atılımlarla “2053 Net Sıfır Emisyon” gayelerine ulaşacağını ve güç dalında her geçen gün bağımsız olma yolunda emin adımlarla ilerleyeceği savundu.