Avrupa Kurulu: Ankara yolsuzluğa karşı adım atmadı

Avrupa Kurulu: Ankara yolsuzluğa karşı adım atmadı

Avrupa Kurulu Yolsuzluğa Karşı Devletler Kümesi (GRECO), Türkiye’de milletvekilleri, yargıçlar ve savcılar bakımından yolsuzluğun önlenmesine dair dördüncü orta ahenk raporunu bugün Strasbourg’da açıkladı. Rapor milletvekilleri, yargıçlar ve savcılar bakımından yolsuzluğun önlenmesi konusunda Mart 2022’de GRECO tarafından kabul edilen üçüncü ahenk raporunun kabul edilmesinden bu yana yerine getirilmemiş tavsiyelerin uygulanmasındaki ilerlemeyi gösteriyor.

Rapora nazaran, Türkiye şu anda bu 22 tavsiyeden yalnızca üçünü “tatmin edici” halde yerine getirmiş ve almış durumda. Geriye kalan tavsiyelerden dokuzu kısmen yerine getirilmiş, 10 tanesi ise yerine getirilmemiş olarak gösteriliyor.

Raporda Milletvekillerine Yönelik Etik Davranış Unsurları kanun tasarısının gidişatı, milletvekili mal beyanlarının doğrulanması, yasama sürecinin saydamlığı ve milletvekilliği dürüstlüğünün temini konusunda ilerleme kaydedilmediği not ediliyor.

Yargı Etiği Bildirgesinin hakim ve savcılara yönelik uygulama kılavuz prensipleriyle desteklenmesi, hakim ve savcıların etik davranışlarına ve dürüstlüğüne yönelik net ve objektif kıymetlendirme kriterleri üzere somut adımlar atılması istenen raporda, Yargıçlar ve Savcılar Heyeti (HSK) yapısının Avrupa standartlarıyla uyumlu hale getirilmesi gerektiği belirtiliyor.

Milletvekilleri konusunda ilerleme yok

Raporda, yasama sürecinde şeffaflığın artırılması, çeşitli çıkar çatışması durumlarını kapsayacak formda (hediye/avantajlar, yan faaliyetler, vazife müddeti bitimi sonrasında çalışma durumu, lobicilik vs…) milletvekillerine yönelik etik davranış unsurlarının kabul edilmesi, milletvekillerinin mal beyanı ve yasama dokunulmazlığının kaldırılması süreçlerinin öncelik sıralamasına nazaran ele alınması isteniyor.

Milletvekilleri hakkındarüşvet suçlamasıyla yürütülen ceza soruşturmaların engellenmesine karşı tedbirler alınması konusunda ise daha evvel yapılan tavsiyelerle ilgili somut ilerleme kaydedilmediği söz ediliyor.

TBMM Genel Şurası Fotoğraf: DW

GRECO yargıçlar ve savcılar bakımından rüşvetin önlenmesi konusunda ise bilhassa “yürütme erkinden ve siyasi tesirden bağımsızlık” prensibiyle ilgili tavsiyelerin yerine getirilmediğini belirtiyor. Bu kapsamda, HSK’nın bağımsızlığının güçlendirilmesi ve bilhassa yargıçların meslekleriyle ilgilenen özerk kurumların üyelerinin en az yarısının kendi meslektaşları tarafından seçilmesini gerekli kılan Avrupa Kurulu standartlarının uygulamaya konulması isteniyor.

Adalet Bakanı’nın HSK’daki rolü

GRECO, mevcut durumda HSK’ya hala Adalet Bakanı’nın başkanlık ettiğinive Adalet Bakan Yardımcısı da Şura üyesiyken “diğer üyelerin hiçbirinin yargıçların meslektaşları ortasından yargıçlar tarafından seçilmediğine” işaret ediyor. Raporda hakim ve savcıların seçim ve mesleğe alım süreçlerinde yürütme erkinin denetimi konusunda ilerleme kaydedilmediği belirtiliyor.

Rapor, hakim ve savcıların etik davranış ve dürüstlük konusundaki değerlendirmelerinin kamuoyuna açık ve Avrupa standartlarıyla uyumlu kesin ve objektif kriterlere dayalı olmasına dair daha evvelki raporlarda gündeme getirilen tavsiyelerle ilgili ilerleme kaydedilmediğine de değiniyor. Ankara bu mevzuda Yargı Etiği Bildirgesini referans evrak olarak göstermişti.

Bu bildirgeyi kâfi bulmayan GRECO, hakim ve savcıları keyfi formda değerlendirmelerden korumak için “onur”, “güven” ve “dürüstlük” üzere kavramların daha “kesin” ve “nesnel” olması gerektiğini söylüyor.

Hakim ve savcıların yerlerinin değiştirilmesi

Raporda, hakim ve savcıların yerlerinin “rızalarına alışılmamış olarak” değiştirilme mümkünlüğünün azaltılarak yargı mensuplarının misyon mühletlerine ait teminatın değerli oranda güçlendirilmesine ve bu süreçlerle ilgili bir inceleme sistemi kurulmasına yönelik tavsiyenin yerine getirilmediği müşahedesine de yer veriliyor. Ankara bu bahiste GRECO’ya sunduğu görüşte, hakim ve savcıların atanması ve yerlerinin değiştirilmesi sisteminin ülkenin makul coğrafik şartları dikkate alınarak düzenlendiğini bildirmişti. Lakin GRECO, HSK’nın bir yandan hakim ve savcıların bir yargı bölgesinden başkasına nakledilmelerinde rol oynarken tıpkı vakitte bu hususta itiraz mercii olarak hareket edemeyeceğini hatırlattı.

GRECO’ya nazaran, adalet bakanının hakim ve savcıların misyon dokunulmazlıklarının kaldırılabilmesine müsaade verebilme yetkisinin yargıya devredilmesi ve yürütme makamları ile Adalet Akademisi ortasındaki kurumsal irtibatların, yargının Akademinin temel muhatabı olarak iştirakini güçlendirmek için tekrar incelenmesine yönelik daha evvel gündeme getirilen tavsiyeler konusunda da ilerleme kaydedilmiş değil.

GRECO nedir?

Avrupa Kurulu bünyesinde 1999 yılında kurulan GRECO, “dinamik karşılıklı kıymetlendirme süreci” ve “emsal baskısı” sistemlerini işletmek suretiyle, üye devletlerin Avrupa Kurulu tarafından oluşturulan yolsuzlukla uğraş standartlarına uygunluğunu kıymetlendirmek ve bu yolda kapasitelerinin artırılmasına yardımcı olmayı amaçlıyor.

GRECO bu kapsamda tüm üye devletler hakkında değişik bahislerde periyodik kıymetlendirme ve ahenk raporları hazırlayıp, tavsiyelerde bulunuyor.

GRECO’ya tüm Avrupa Kurulu üyesi ülkelerin yanı sıra ABD de üye.

DW Türkçe’ye VPN üzerinden nasıl ulaşabilirim?