AYM, "Örgüt ismine cürüm işleme" unsurunu iptal etti

AYM, “Örgüt ismine cürüm işleme” unsurunu iptal etti

Anayasa Mahkemesi (AYM), Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 220/6 unsurunda yer alan “örgüte üye olmamakla birlikte örgüt ismine kabahat işlemek” düzenlemesini Anayasa’ya muhalif bularak iptal etti. İptal kararı, 4 ay sonra yürürlüğe girecek. Kararın münasebetinde, “kuralların kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarını önleyecek biçimde muhakkak ve öngörülebilir nitelikte olmadığı ve yasallık koşulunu taşımadığı” belirtildi.

“Suç işlemek maksadıyla örgüt kurma” hatası, TCK’nın 220. unsurunda düzenleniyor. Bu unsur, örgüt kuran, yöneten ve üyesi olanlara 4 yıldan 8 yıla kadar mahpus verilmesini öngörüyor. Fakat hususun 6. fıkrası, örgüte üye olmayan fakat örgüt ismine kabahat işleyenleri cezalandırıyor. Bu fıkrada, “Örgüte üye olmamakla birlikte örgüt ismine kabahat işleyen kişi, ayrıyeten örgüte üye olmak hatasından da cezalandırılır. Örgüte üye olmak cürmünden ötürü verilecek ceza yarısına kadar indirilebilir. Bu fıkra kararı yalnızca silahlı örgütler hakkında uygulanır” deniliyordu.

Oy birliğiyle iptal

İstanbul 22. Ağır Ceza Mahkemesi ve Patnos Ağır Ceza Mahkemesi, baktıkları davada durma kararı vererek, TCK’nın 220/6. fıkrasını iptal istemiyle Anayasa Mahkemesi’ne taşıdı. Anayasa Mahkemesi, 26 Eylül’de yaptığı değerlendirmede kelam konusu düzenlemeyi oy birliğiyle iptal etti. İptal kararları, kararın Resmi Gazete’de yayımlanmasından başlayarak 4 ay sonra yürürlüğe girecek. Bu süreçte TBMM’nin, AYM’nin münasebetinde belirttiği kriterlere uygun bir yasa unsuru yapması gerekiyor. Aksi durumda örgüt üyesi olmamakla birlikte örgüt ismine hata işlemek hususu Türkiye’de uygulanamayacak ve mevcut davaların tümü düşecek.

İptal kararının münasebeti ne?

İptal kararının münasebetinde, kelam konusu hususta “örgüt ismine işlenen suç” kavramından ne anlaşılması gerektiğine dair rastgele bir düzenlemeye yer verilmediği ve işlenen hatalar ortasında bir ayrım yapılmadığı vurgulandı. Niteliğine ya da yüküne bakılmaksızın, rastgele bir kabahatin örgüt üyesi olmayan bir kişi tarafından bir örgüt ismine işlendiği değerlendirildiğinde, bireylerin ayrıyeten örgüte üye olma kabahatinden da cezalandırıldığı anımsatılan kararda, “Bu durum son derece ağır itham ve ceza öngören bir hatanın kapsamını, ölçütlerini meçhul olacak biçimde genişletmektedir. Yargı makamlarının da örgüt ismine işlenen cürüm kavramının somut olayın özelliklerine nazaran farklı yorumladıkları ve makullüğün yargısal yorumla da sağlanamadığı anlaşılmaktadır” denildi. Kararda, bu fıkranın bilhassa toplantı ve şov yürüyüşü düzenleme hakkının kullanımına dair kâfi müdafaa sağlamadığı belirtildi.

Örgüt üyeliğinden daha ağır ceza

Bu kural uygulandığında, silahlı örgüte üye olma cürmü bakımından aranan makul koşulların, örgüt ismine cürüm işleyen bir kimse tarafından aranmadığı anlatılan kararda, her iki kategorideki kimseler ortasında rastgele bir ayrım yapılmaksızın örgüt ismine hata işleyen bir kimsenin örgüt üyesi olarak cezalandırıldığı kaydedildi. Kararda, “Bu prestijle bir kimse silahlı örgütle zayıf da olsa bir formda irtibatı bulunduğu argüman edilen bir kabahat işlendiği gerekçesiyle, örgütle teması açıkça ortaya konulmaksızın, işlediği hatanın yanı sıra gerçek içtima kararları uyarınca ayrıyeten örgüt üyeliğinden de cezalandırılmaktadır. Bu durum, örgüt ismine hata işleyen kimsenin örgüt üyelerine nazaran daha ağır cezalarla karşılanmasına neden olmaktadır” denildi.

“Keyfi uygulamalara yol açar”

Kararda, “örgüt adına” kavramının belirsizliğinden kuralın geniş yorumu nedeniyle tabir özgürlüğü, toplantı ve şov yürüyüşü düzenleme hakkı ya da örgütlenme yahut din ve vicdan özgürlüğü üzere temel haklar üzerinde güçlü bir caydırıcı tesir yaratıldığı vurgulandı. Kararda, şu değerlendirmeye yer verildi:

“Kanun koyucunun anayasal unsurlara bağlı kalmak kuralıyla hangi aksiyonların hata sayılacağı, bunun hangi çeşit ve ölçüdeki ceza yaptırımıyla karşılanacağı, nelerin ağırlaştırıcı yahut hafifletici sebep olarak kabul edileceği konusunda takdir yetkisi bulunduğu açıktır. Takdir yetkisi kapsamında makul yüke sahip cürümlerin örgüte üye olmamakla birlikte örgüt ismine işlenmesi halinde kabahatin temel formundan farklı bir ceza yaptırımının öngörülmesi yahut hatanın niteliğinin değişmesi de mümkündür. Fakat itiraz konusu kuralın, örgüt üyeliğine dair rastgele bir somut kanıt bulunmadan yahut işlenen hatanın niteliği ve tartısı prestijiyle örgütün maksadına ne surette katkıda bulunduğu da dikkate alınmadan bireylerin örgüte üye olmak üzere son derece ağır bir hatadan cezalandırılmalarına neden olacak biçimde geniş yorumlamaya müsait olduğu anlaşılmaktadır. Hasebiyle kuralın kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarını önleyecek formda belli ve öngörülebilir nitelikte olmadığı ve bu tarafıyla yasallık koşulunu taşımadığı sonucuna ulaşılmıştır. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 38. hususuna karşıttır.”

AİHM ihlâl kararı vermişti

AİHM, 2017’de verdiği Işıkırık kararında TCK’nın 220/6. unsurunun öngörülebilir olmadığı ve yasallık kuralını taşımadığını belirtmişti. Kararda, unsur lafzının bu derece geniş formda yazılması ve yorumlanması ve mahkemelerin de bu derece geniş formda uygulamasının, bireylerin kamu otoritelerinin keyfi müdahalelerine karşı korunmasına karşı kâfi muhafazayı içermediği vurgulanmıştı. AİHM’e taşınan davada Murat Işıkırık, PKK’ya üye olmayıp bu örgüt ismine kabahat işlediği savıyla 6 yıl 3 ay mahpus cezasına çarptırılmıştı.

AYM TBMM’den değişiklik istemişti

Anayasa Mahkemesi de 10 Haziran 2021 tarihinde “Hamit Yakut” müracaatında hak ihlâli kararı verirken, ihlalin TCK’nın 220/6 unsurundan kaynaklanan yapısal bir sorun olduğunu bildirmişti. Bu nedenle birebir mevzuda yapılacak müracaatların bir yıl mühletle ertelenmesine hükmeden AYM, yapısal sorunun tahlili için kararın TBMM’ye gönderilmesine karar vermişti. Lakin TBMM’den sorunu çözen bir yasa değişikliği çıkmamıştı. Hamit Yakut, 2011 yılında BDP Diyarbakır Vilayet Başkanlığı önünde düzenlenen bir protesto hareketine katıldığı için ‘örgüte üye olmamakla birlikte örgüt ismine kabahat işlemek”ten 3 yıl 9 ay mahpus cezasına çarptırılmıştı. AYM de bu cezalandırmayı toplantı ve şov yürüyüşleri hakkının ihlâli olarak değerlendirmişti.

DW Türkçe’ye VPN ile nasıl ulaşabilirim?