Mümkün İstanbul zelzelesi: 3 milyon kişi tehlike altında

Mümkün İstanbul zelzelesi: 3 milyon kişi tehlike altında

Bursa Mudanya merkezli zelzeleleri akabinde İstanbul’un büyük Marmara sarsıntısına ne kadar hazır sorusu yine gündemde.

İstanbul’da tahlil bekleyen en temel problemlerden biri zelzeleye karşı sağlam olmayan riskli yapılar. Marmara Denizi’nde 7 ila 7,5 büyüklüğünde bir sarsıntı beklenirken kentteki yüksek riskli konut sayısı yaklaşık 1,3 milyonu buluyor.

DW Türkçe’ye konuşan İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) Zelzele Risk İdaresi ve Kentsel Düzgünleştirme Dairesi Lideri Murat Yün, muhtemel sarsıntıda ağır hasar alması ya da yıkılması beklenen yapılarda 3 milyon nüfusun yaşadığına dikkat çekiyor.

4 Aralık Pazartesi günü Marmara Denizi, Gemlik Körfezi’nde Bursa Mudanya açıklarında 5,1, akabinde 4,5 ve 3,5 büyüklüğünde depremlermeydana geldi. Zelzeleler Bursa, İstanbul, İzmir ve Tekirdağ başta olmak üzere pek çok vilayette hissedildi.

Her an zelzele olma ihtimali yüzde 47

DW Türkçe’ye konuşan yer bilimci Prof. Dr. Naci Görür, Mudanya açıklarında gerçekleşen sarsıntının Kuzey Anadolu Fay Çizgisi’nin güney kolunda gerçekleştiğini söylüyor. Büyük Marmara sarsıntısı ise tıpkı fay çizgisinin kuzey kolunda bekleniyor. Bu zelzeleye ait öngörülerin hala geçerli olduğunu vurgulayan Görür’e nazaran İstanbul’da her an sarsıntı olma ihtimali yüzde 47’ye çıkmış durumda. Görür, “Bu inanılmaz bir oran. Neredeyse yazı çeşide atacaksın” diyor.

Fotoğraf: ANKA

Kuzey Anadolu Fay Sınırı 17 Ağustos 1999’daki Gölcük zelzelesinde kırılmıştı. Tıpkı fay sınırının devamı batıda İstanbul’dan geçiyor. İstanbul, o tarihten bu yana 7 ila 7,5 büyüklüğündeki bir zelzele riski altında. Naci Görür, Marmara Bölgesi’nin Kumburgaz ve Adalar fayının sarsıntı üreteceğini belirterek Adalar fayı kırılırsa en fazla 7, Kumburgaz fayı kırılırsa en az 7,2, her iki fay tıpkı anda kırılırsa 7,5 büyüklüğünde zelzele öngörüyor.

İstanbul’da her gün yüzde 47’lik zelzele beklentisiyle hayat devam ederken hükümet, riskli yapı meselesine tahlil getireceği savıyla kentsel dönüşüm düzenlemelerini içeren “Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun”u yürürlüğe koydu. Düzenleme, afet riskini öncelemediği, bütüncül bir planlama anlayışından uzak olduğu, müdafaa kapsamındaki alanları yapılaşmaya açacağı ve özel mülkiyetlerin el değiştirmesine neden olacağı hasebiyle eleştiriliyor.

Peki İstanbul’da zelzele riskine ait yerelde yürütülen çalışmalar ne durumda?

21 kentsel dönüşüm projesi var

Murat Yün, İBB olarak “Depreme Sağlam İstanbul” başlığı altında yaklaşık 50 tane projede 18,8 milyar liralık yatırım yaptıklarını belirterek “Bu alandaki projeleri tamamladık. Devam eden 66, hâlâ fizibilite çalışmaları süren de yaklaşık 70 tane projemiz var. Onlara da yaklaşık olarak 33 milyar lira civarında bütçe ayırdık” diyor. Yün, bu çalışmalarda üst yapıların, yolların ve viyadüklerin güçlendirilmesinden konut alanlarının üretimi ve toplanma alanlarının alt yapısının hazırlanmasına kadar her türlü yatırımın bulunduğunu belirtiyor.

Deprem Daire Başkanlığı olarak yaklaşık 165 hektar büyüklüğünde alanda 21 tane kentsel dönüşüm projelerinin bulunduğu, bunların bir kısmının imalat ya da proje kademesinde, bir kısmının da uzlaşma etabında olduğu bilgisini veren Yün, yakın vakitte bin 250 konutu içeren bir kentsel dönüşüm projesinin temellerini atacaklarını söylüyor.

İBB’nin yaklaşık 157 kilometrekarelik mikro bölgeleme çalışması ise aralık sonu itibariyle tamamlanmış olacak.

200 bin bina ağır hasar alabilir

İBB’nin tespitlerine nazaran İstanbul’da bulunan 1 milyon 200 bin binadan 800 bini 2000 yılı öncesi yönetmeliklere nazaran yapılmış durumda. Bu binalardan yaklaşık 200 bininin sarsıntıda ağır hasar alması ya da yıkılması bekleniyor.

Murat Yün, bu binalarda 1 milyon 300 bin hane olduğunu ve yaklaşık üç milyon nüfusun yaşadığını söylüyor.Olası zelzele senaryosunda öncelikle bu üç milyon nüfusun ömrünü idame ettirecek alanların hazırlanması gerektiğini düşünen Yün, bilhassa kıyı sınırlarındaki eski yapılarda önemli bir risk faktörü olduğuna işaret ediyor.

İstanbul’un devasa yapı stoku ve inşaat maliyetlerindeki altı kata varan artışlar düşünüldüğünde finansman meselesinin merkezi idareyle iş birliği içerisinde çözülmesi gerektiğini vurgulayan Yün, kentsel dönüşüm düzenlemelerini içeren yasal değişiklik öncesi, temmuz, ağustos ve eylül aylarında Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile yaptıkları toplantılarda iş birliği taleplerini lisana getirdiklerini anlatıyor.

İstanbul Avcılar’daki bu bina 1999 sarsıntısında ziyan görmesine karşın hâlâ yıkılmadı Fotoğraf: Aynur Teki/DW

“Tekele dönüşen bir yapı”

Ancak çıkarılan maddeyle iş birliği odaklı bir çerçeve yerine Kentsel Dönüşüm Başkanlığı ismi altında daha monopole dönüşen bir yapının oluşturulduğunu vurgulayan Yün, yerinden idarenin yeniden ikinci plana atıldığını söylüyor.

Murat Yün, merkezi yapıların uygulamada sürecin uzamasına neden olduğunu bu nedenle İBB olarak yerinden idaresi savunduklarını belirterek ekliyor:

“Biz görüşmelerde İBB’nin de olduğu, Bakanlığın da olduğu, ilçe belediyesinin de olduğu, hatta özel kesimin de olduğu İstanbul temelli bir konsey önermiştik. Zira bugün bizim İBB’den aldığımız rastgele bir kararı Bakanlığa onaylatmamız en güzel ihtimalle 4-5 ayı buluyor ki hiçbir sorunu olmayan bir karardan bahsediyorum.”

İBB 35 bin binayı taradı

İBB, süratli tarama tespiti için ise şubat ayındaki Kahramanmaraş merkezli sarsıntılarından bu yana 121 bin binadan müracaat aldı. Bu binaların yaklaşık 35 binini taradıklarını, bu istikametteki çalışmaların devam ettiğini aktaran Yün, “Bu binaları öncelik sıralamasına nazaran aldığımızda bunun yapılması bile bir iş birliği gerektiriyor” diyor.

Taranan yapılar içerisinde bin 556 tane yapının taşıyıcı sistemi dahi bulunmadığını ve süratlice müdahale edilmesi gerektiğini tespit ettiklerini aktaran Yün, bunlar içerisinde 318 yapıda çalışmaların devam ettiğini söylüyor. Kalan bin 238 bina için vatandaşlarla irtibata geçtiklerini belirten Yün, bunların da kısa vakitte tahliyelerini gerçekleştirmek istediklerini söylüyor.

Vatandaşa davet: Hızlanmamız lazım

Riskli yapıda oturmanın temelinde ekonomik sebeplerin yattığına işaret eden Yün, İBB Meclisi’nden alınan kararla Bakanlık tarafından verilen 3 bin 500 lira kira yardımı üzerine 4 bin 500 lira hibe verdiklerini belirterek ekliyor:

“Bizim vatandaşa kentsel dönüşüm yahut riskli binaların tahliye edilmesine ait finansman modelleri sunmamız lazım. Kira yardımı da bunlardan birisi.”

Vatandaşın zelzeleye karşı hassaslığını artırmak ve kentsel dönüşüm süreçleriyle ilgili bilgi vermek için taşınabilir ve sabit ofisleri aracılığıyla bugüne dek 40 bin şahısla görüşme yaptıklarını söyleyen Yün, projelerin gerçekleşmesinde finansmanın yanı sıra uzlaşmanın da kıymetli olduğunu belirtiyor.

Yün, “Buradan vatandaşı da bu hassaslığa davet etmek istiyorum. Her ne kadar yaşadığımız alanların metrekaresi olsa da gerisinde afet olan bir şey ve bizim bu hususta hızlanmamız lazım” diyor.

“Acil çıkış yolları açılmalı”

Yün’e nazaran zelzele toplanma alanları ve acil kaçış yollarının da şubat sarsıntılarından sonra yaşananlar gözetilerek tekrar gözden geçirilmesi gerekiyor.

İBB Zelzele Risk İdaresi ve Kentsel Uygunlaştırma Dairesi Lideri Murat YünFotoğraf: Privat

Toplanma alanlarına Afet ve Acil Durum İdaresi Başkanlığı’nın (AFAD) karar verdiğini, İBB olarak haritalandırma çalışması yaparak teknik takviye sağladıklarını belirten Yün, İstanbul’da 5 bin 166 tane toplanma alanı olduğunu, büyük parkların tamamının toplanma alanı olarak belirlendiğini fakat daha küçük ölçekte düşünülerek yapılaşmanın ağır olduğu yerlerde bu alanların yine kıymetlendirilmesine muhtaçlık olduğunu vurguluyor.

İBB Ulaştırma Dairesi’nin acil kaçış yollarıyla ilgili ise bir çalışma yürüttüğünü söyleyen Yün, “Bizim bu alanların açılmasından yana halimiz sürüyor. Bu alanlarda gerekli plan değişikliği yapılacaksa plan değişikliği, kamulaştırma yapılacaksa kamulaştırma kararını alarak ilerleyeceğiz. Zira yolların kapanması demek sarsıntı sonrasında müdahalenin de gecikmesi demek” diye konuşuyor.

“Devlet istese belediye ile el ele verir”

Prof. Dr. Naci Görür’e nazaran sarsıntıya ait İstanbul’da planlı programlı, gönül birliği edilmiş, iş birliği edilmiş, süratli, seferberlik havasında bir zelzeleye hazırlık yok.

İstanbul’un zelzeleye hazır hale getirilebileceğini lakin buna ait siyasi iradenin olmadığını düşünen Görür, “Devlet istese belediye ile birleşir, kol kola el ele verir, vatandaşı da kucaklar, adil bir formda bu işi yapar” diyor.

Hükümetle belediye bir ortaya gelmiyorsa, birbirini desteklemiyorsa o kentin sarsıntıya hazırlanmasının mümkün olmadığını söz eden Görür, “Bu nedenle bir an evvel belediye ve hükümetin kol kola girip halkı da ortasına alıp halkı teşvik edecek, cesaretlendirecek şeyleri yapıp adil, süratli bir formda İstanbul’u zelzeleye hazırlaması gerek” diye ekliyor.

Bir sarsıntı uzmanı sarsıntıya nasıl hazırlanıyor?

To view this görüntü please enable JavaScript, and consider upgrading to a web browser that supports HTML5 video

“Yapı stokuna yapışıyorlar”

“İBB hoş şeyler yapıyor, hükümet de yapıyor. Ancak yapılanlar yapılması gerekenlerden çok az. İstanbul gereğince sarsıntıya hazır değil” diyen Görür, hükümetin İstanbul’u sarsıntıya hazırlamaya yönelik üzerinde durduğu tek mevzunun yapı stoku olduğu görüşünde.

Kente bütüncül olarak bakmak gerektiğini vurgulayan Görür, “Senin yolun yok, köprün yok, havaalanın yok, kanalizasyonun yok, hastanen yok, okulun yok meskenin sağlam. Mümkün mü?” diye soruyor.

Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun’la vatandaşın kentsel dönüşümden daha da uzaklaştığını söyleyen Görür, ekliyor:

“Haklılar da. Bir ülkeyi ya da bir kenti zelzeleye hazırlamada yapı stoku yapılması gereken altı temel işten biridir Nedir bu temel bileşenler? İdare, halk eğitimi, altyapı, yapı stoku, ekosistem-çevre ve iktisat. Bunların her birini zelzele dirençli yaparsan o kent zelzele dirençli olur. Bunlar hiç öbürlerini düşünmeden yapı stokuna yapışıyorlar. Niçin? Zira müteahhitlik işi. Para var, rant var.”

DW Türkçe’ye VPN ile nasıl ulaşabilirim?