Osman Kavala: Konsey'de Türkiye'ye ait iki senaryo

Osman Kavala: Konsey’de Türkiye’ye ait iki senaryo

Avrupa Kurulu, Ankara’dan bir defa daha Osman Kavala hakkındaki Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararını yerine getirmesini istedi. Konsey’deki göstergeler, Kavala evrakında Ocak 2024’te Strasbourg’da yaşanacak gelişmelerin belirleyici olacağına işaret ediyor.

AİHM kararlarının uygulanışını denetleyen Avrupa Kurulu Bakanlar Komitesi, bu hafta Strasbourg’da aldığı kararla Kavala kararının uygulanabilmesi için Ankara ile Avrupa Kurulu sekreteryası ortasında diyaloğun ağırlaştırılması davetinde bulundu.

Komite, bu bağlamda Mart 2024’te düzenlenecek AİHM kararları gündemli bir sonraki toplantısına kadar Ankara-Strasbourg çizgisinde üst seviye teknik temasların arttırılmasını ve “Kavala’nın derhal özgür bırakılmasını sağlamak emeliyle ulusal sistem bünyesinde mevcut olası araçları tespit sonuçlarına odaklı ve yapan bir diyalog başlatılmasını” istedi.

Konsey ve Türkiye ortasındaki teknik temas yılı

Kavala evrakında 2023, teknik temas yılı olarak tanımlanıyor. 9 Aralık 2022 tarihinde başlatılan Üst Seviye Teknik Toplantılar dizisi kapsamında Avrupa Kurulu ile Türkiye’nin dışişleri ve adalet bakanlıkları ortasında yıl uzunluğu görüşmeler gerçekleşti. Türkiye Adalet Bakan Yardımcısı Eylül 2023’te Strasbourg’da Bakanlar Komitesi toplantısına katıldı, Avrupa Kurulu Genel Sekreteri Marija Pejcinovic Buric de 13 Kasım’da Ankara’yı ziyaret etti.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Fotoğraf: Jean-Francois Badias/dpa/picture alliance

Tüm bu temaslar “olumlu adım” olarak tanımlansa da Strasbourg’da “yeterli” görülmüyor. Bakanlar Komitesi bu haftaki kararında AİHM’nin yalnızca Kavala değil, birebir vakitte eski HDP’nin tutuklu eş genel lideri Selahattin Demirtaş’a ait verdiği kararın da “Türkiye’de yargı bağımsızlığı ve tarafsızlığı konusunda sorun yaşandığını” ortaya koyduğunu belirtti. Bu sıkıntılara acilen tahlil üretilmesini talep eden Komite, bilhassa “Hakimler ve Savcılar Şurası’nın (HSK) yürütmeye göre yapısal bağımsızlığının garanti altına alınması gerektiğine” vurguladı.

Avrupa Kurulu’nda Türkiye’ye ait senaryolar

Bakanlar Komitesi’nin bu davetleri Osman Kavala belgesinde bu yıl Avrupa Kurulu’ndan çıkan son karar olma özelliğine sahip. Kavala evrakı Bakanlar Komitesi’nin her hafta Strasbourg’da büyükelçiler seviyesinde gerçekleşen olağan toplantılarının daimi gündem hususları ortasında yer alıyor. Bu nedenle, bahsin Ocak 2024’ten itibaren her toplantıda ve giderek ağırlaşacak bir tempoda ele alınması bekleniyor.

Osman Kavala’nın AİHM kararı gereği hür bırakılmaması halinde Avrupa Kurulu’nda iki mümkün senaryo üzerinde duruluyor.

Bunlardan birincisi; Bakanlar Komitesi, Avrupa Kurulu Parlamenter Meclisi (AKPM) ve Avrupa Kurulu Genel Sekreteri’nden oluşan üçlü tarafından Ortak Prosedür ismi verilen bir sürecin başlatılması. Bu Prosedür ile Avrupa Kurulu üyesi bir devletin, bu üyelikten kaynaklanan yükümlülüklerini “yapıcı diyalog ve işbirliği çerçevesinde” yerine getirmesinin sağlanması hedefleniyor.

Prosedür, bu yükümlülüklerden biri olan AİHM kararlarını yerine getirme konusunda üye devlete bir yol haritası çizilmesini ya da takvim belirlenmesini öngörüyor. Bu kapsamda, yükümlülüğünü yerine getirmeyen bir devlete, üyelikten çıkarılmaya kadar varabilecek yaptırımlar gündeme gelebiliyor.

Avrupa Kurulu’nda Rusya’nın Kırım’ı ilhakı sonrası gündeme gelen bu prosedür bugüne kadar hiçbir Avrupa Kurulu üyesi devlet için uygulanmadı. Bu nedenle, mevcut milletlerarası konjonktür de dikkate alındığında, pratikte uygulanabilirliği konusu Avrupa Kurulu kulislerinde dahi sorgulanıyor. Bu prosedürün başlatılabilmesi için 46 üye devletten oluşan Bakanlar Komitesi içinde 3’te 2 çoğunluk gerekiyor.

İkinci senaryo ise yalnızca Osman Kavala belgesi konusunda ve yalnızca Avrupa Kurulu Bakanlar Komitesi içinde özel bir kontrol süreci (monitoring) başlatılması. Bu husus Avrupa Kurulu Parlamenter Meclisi (AKPM) tarafından 12 Ekim 2023 tarihinde Strasbourg’da kabul edilen Osman Kavala kararında gündeme getirilmiş;AİHM kararlarının Türkiye tarafından infazı konusunun Bakanlar Komitesi bünyesinde genel kontrole alınması talep edilmişti.

AKPM’deki Türk heyeti

Aynı kararda, Kavala’nın 1 Ocak 2024’e kadar özgür bırakılmaması halinde AKPM’deki Türk heyetinin yetki evraklarının yenilenmeyebileceği tehdidine de yer verilmişti.

Avrupa Kurulu Parlamenter Meclisi Fotoğraf: Jean-Francois Badias/AP/dpa/picture alliance

AKPM’de heyetlerin yetki dokümanları her yıl Ocak ayında yenileniyor. AKPM’nin bir sonraki olağan Genel Konsey toplantıları 22-26 Ocak 2024 tarihleri ortasında Strasbourg’da düzenlenecek.

AKPM’nin Türk parlamenterlerin yetki evraklarını yenilememesi halinde dokuz AKP, dört CHP, iki MHP, iki Yeşil Sol Parti (HEDEP) ve bir GÜZEL Partili vekilden oluşan Türk heyetine AKPM’nin kapıları kapanmış olacak. Türkiye emsal bir senaryoyu en son 12 Eylül 1980 askeri darbesi sonrasında Mayıs 1981-Ocak 1984 periyodunda yaşamış, o tarihler ortasında AKPM’de temsil edilememişti.

AİHM Osman Kavala kararında ne demişti?

AİHM, Osman Kavala davasında bugüne sefer iki karar açıkladı. Mahkeme, 10 Aralık 2019 tarihinde açıkladığı birinci kararında Kavala’nın “makul kuşku olmadan, insan hakları faaliyetlerini durdurmak gayesiyle tutuklandığı” sonucuna varmış, kendisine yönelik önlemlerin “makul kuşkunun ötesinde saklı bir gaye taşıdığını” belirtip tutukluluğunun sonlandırılması için derhal salıverilmesine hükmetmişti.

Karar gereği Kavala’nın hür bırakılmadığı tespitinde bulunan Bakanlar Komitesi ise mevzuyu bir kere daha AİHM gündemine taşımış; AİHM, 11 Temmuz 2022 tarihli Büyük Daire kararında, Türkiye’nin 10 Aralık 2019 tarihli Kavala kararına uyması istikametinde AİHS’nin 46’ncı unsurundan kaynaklanan yükümlülüklerini yerine getirmediği sonucuna varmıştı.

DW Türkçe’ye VPN ile nasıl ulaşabilirim?