Türkiye'nin iklim siyasetine "çok düşük" not

Türkiye’nin iklim siyasetine “çok düşük” not

Birleşmiş Milletler (BM) İklim Değişikliği Konferansı’na katılan ülkeler fosil yakıtların kullanımından vazgeçilmesi için gayret gösterirken İklim Değişikliği Performans Endeksi (CCPI) yenilenebilir güç kullanımının yaygınlaşmasına karşın global ısınmanın 1,5 derece ile sonlandırılması amacının hâlâ uzak olduğunu ortaya koydu.

Yaklaşık 450 uzmanın tahlili sonucu hazırlanan rapora nazaran, dünyanın önde gelen bütün ekonomileri artık rüzgar, güneş ve sudan elde edilen güce yatırım yapıyor. Lakin karbondioksit emisyonunun süratli bir halde azaltılması ve fosil yakıtların yerini alması için yenilenebilir güç kaynaklarının katlanarak büyümesi gerekiyor.

Sivil toplum kuruluşları Germanwatch, Yeni İklim Enstitüsü ve İklim Hareket Ağı (CAN) tarafından hazırlanan İklim Değişikliği Performans Endeksi, her yıl güncellenerek BM iklim doruğu sırasında açıklanıyor. Raporda dünyadaki sera gazının yüzde 90’ından sorumlu olan, ortalarında Türkiye’nin de bulunduğu 63 ülkenin iklim performansı, sera gazı emisyonları, güç tüketimi, yenilenebilir gücün kullanımı ve iklim siyaseti kategorilerinde bedellendiriliyor.

Türkiye dokuz sıra geriledi

İklim Değişikliği Performans Endeksi’nde 2023 yılında 47’nci sırada bulunan Türkiye, 2024’te dokuz sıra gerileyerek 56’ncı sıraya düştü. Bu biçimde Türkiye, “çok düşük performans” gösteren ülkeler ortasında sınıflandırıldı.

Türkiye, Yenilenebilir Güç kategorisinde “orta”, Sera Gazı Emisyonları ve Güç Kullanımı kategorilerinde “düşük” ve İklim Siyaseti kategorisinde ise “çok düşük” derece aldı.

Raporda, Türkiye’nin 2038 yılına kadar sera gazı emisyonlarını artırmayı planladığı ve 2053 yılına kadar da net sıfır emisyon hedeflediği hatırlatıldı. CCPI uzmanları sera gazı emisyonlarını azaltma siyasetindeki temel eksikliğin, hesaplamanın mevcut durum çerçevesinde yapılması ve bu nedenle de gerçekte net sıfır emisyonu hedeflememesi olduğunu vurguladı.

Uzmanlar, Türkiye’nin Nisan 2023’te açıkladığı Güncellenmiş Ulusal Katkı Beyanı’nın da net sıfır emisyon ve global ısınmanın 1,5 derece ile sınırlanması gayesiyle uyuşmadığına dikkat çekti.

Fosil yakıtlardan vazgeçme çağrısı

Raporda, Türkiye’nin hâlâ fosil yakıtlardan elde edilen güce bağımlı olduğu da hatırlatıldı. Fosil yakıtları basamaklı olarak terk etme siyasetinin olmadığı söz edilerek farklı bölgelerde doğal gaz ve petrol arama faaliyetlerinin hâlâ sürdürüldüğü kaydedildi.

Raporda, Türkiye’ye fosil yakıtlardan vazgeçme daveti yapıldıFotoğraf: ANKA

CCPI uzmanları, Türkiye’ye fosil yakıt arama ve çıkarma faaliyetlerine son verilmesi ve kömürlü termik santrallerin kapatılması davetinde bulundu.

Raporda, Güç ve Alışılmış Kaynaklar Bakanlığı’nın Ocak 2023’te yayımladığı Ulusal Güç Planı’na da değinildi. Bu plana nazaran, fosil yakıtların elektrik üretimindeki hissesinin kademeli olarak azaltılması öngörülse de bu nükleer gücün kullanımını içerdiği için CCPI uzmanları tarafından eleştirildi.

Yenilenebilir güç gayeleri tezli değil

Raporda, Ulusal Güç Planı’na nazaran güneş gücü başta olmak üzere yenilenebilir güç kapasitesinin artırılmasının öngörüldüğü belirtildi. Lakin rüzgar gücü ile ilgili maksatların tezli olmadığı tabir edilerek basamaklı olarak kömürden vazgeçilmesini içermediği kaydedildi. Ayrıyeten yenilenebilir güç üretiminin hâlâ merkezi seviyede gerçekleştirilmesi de eleştirildi. Uzmanlar, yenilenebilir güçten küçük ölçekte yararlanılabilmesi için kamu binaları, otoparkla ve açık pazar yerlerinin çatılarına güneş panelleri kurulmasının mecburî hale getirilmesini önerdi.

Uzmanların önerileri

CCPI uzmanları, Türkiye’ye iklim siyasetine ait değişiklik tekliflerinde de bulundu. Buna nazaran, sera gazı emisyonunun argümanlı bir biçimde azaltılması gayesiyle Ulusal Katkı Beyanı’nın güncellenmesi daveti yapıldı. Kömürden çıkış için siyaset belirlenmesi ve kömüre verilen sübvansiyonların yenilenebilir güce aktarılması gerektiği vurgulandı. Tüm kesimlerin karbonsuzlaştırılması için gereken siyasetlerin devreye sokulması önerilirken, hazırlanmakta olan iklim değişikliği yasasında daha şeffaf olunması talep edildi.

İlhan: Türkiye’nin geriye düşmesi normal

Raporu kaleme alan uzmanlardan Avrupa İklim Hareket Ağı (CAN Europe) Türkiye İklim ve Güç Siyasetleri sorumlusu Elif Cansu İlhan, Türkiye’nin iklim performansını değerlendirirken Türkiye’nin açıkladığı Ulusal Katkı Beyanı’nın bir emisyon azaltımı planı olmamasını eleştirdi. Türkiye’nin BM İklim Değişikliği Çerçeve Mukavelesi 28’inci Taraflar Konferansı’ndaki (COP28) performansını da pahalandıran İlhan, “Türkiye iklim hareketinde geri kalma konusunda ısrarcı olduğunu gösterdi” dedi.

Türkiye’nin kömürden çıkış planı yapmamasını da eleştiren İlhan, “COP28’de ise kömür bağımlılığı Türkiye’den çok daha yüksek ülkeler kömürden çıkış için ve yeni kömüre karşı adımlar atarken Türkiye müzakerelerde fosil yakıtlardan hem çıkışa hem de fosil yakıtların azaltımına karşı çıkan dört ülkeden biri oldu. Türkiye bunun yanında COP’un olumlu çıktıları ortasında olan yenilenebilir güç, güç verimliliği, sıhhat üzere alanlardaki taahhütlerin şimdi hiçbirine katılmadı. Türkiye’nin geçtiğimiz yıllarda Paris Muahedesi’ni onaylayarak yükseldiği sıralamada, bu sene geriye düşmesi olağan görünüyor” sözlerini kullandı.

STK’lardan kömür raporu

To view this görüntü please enable JavaScript, and consider upgrading to a web browser that supports HTML5 video

Endekste birinci üç sıra boş kaldı

İklim Değişikliği Performans Endeksi’ne nazaran dünyada hiçbir ülke global ısınmayı 1,5 derece ile sonlandırma maksadına ulaşamadığı için endekste birinci üç sıra geçen yıl olduğu üzere bu sene de boş. Endekste dördüncü sırada yer alan Danimarka’da elektrik ve ısınma için gereken gücün yenilenebilir güçten sağlanması için son yıllarda uğraşın artırıldığı ve sera gazı salımının azaltıldığı söz edildi. Fakat ülkede Ekim 2022’de yapılan seçimler sonrasında iklim siyasetinde yavaşlama kaydedildiğine dikkat çekildi. Endekste Danimarka’yı Estonya ve Filipinler takip etti.

BM iklim doruğuna mesken sahipliği yapan Birleşik Arap Emirlikleri İklim Değişikliği Performans Endeksi’nde sondan üçüncü sırada yer aldı. Yüksek emisyonlar ve yenilenebilir güçlerin toplam güç üretimindeki hissesinin yüzde 1’den az olması Körfez ülkesinin alt sıralara yerleşmesine neden olarak gösterildi. Suudi Arabistan ile İran, Rusya, Kanada ve ABD de sıralamanın sonlarında yer alan ülkelerden oldu.

DW / GR,JD,HS

DW Türkçe’ye VPN ile nasıl ulaşabilirim?